87 пријави за локални еколошки проблеми преку платформата ЗЗЗ: што покажуваат резултатите?

Дигиталната алатка „Пријави проблем“ на www.zzz.org.mk им овозможува на граѓаните да пријавуваат локални еколошки проблеми и да придонесуваат кон нивно адресирање од страна на надлежните општини. Резултатите од нејзиното пилотирање покажуваат дека постои интерес за ваков механизам, но и дека се потребни поефикасна комуникација со институциите, поголема транспарентност и континуирано вклучување на граѓаните.

Погледни го целосниот извештај на линкот тука.

87 пријави и 53 добиени одговори

Заклучно со 17 септември 2026 година, преку алатката „Пријави проблем“ биле поднесени вкупно 87 пријави за локални еколошки проблеми. За да се процени ефикасноста на процесот, Центарот за младински активизам ЦМА КРИК спроведе дополнителен прашалник до сите пријавувачи, најмалку една недела по проследувањето на пријавите до општините.

На прашалникот одговориле 53 лица, што претставува стапка на одговор од 60,9%. Анализата се заснова на нивните одговори и на искуствата на проектниот тим од комуникацијата со општините.

Најголем дел од анализираните одговори, односно 39 од 53 или 73,6%, се од Скопскиот регион. Поради оваа географска концентрација, резултатите не претставуваат рамномерно репрезентативна слика за сите плански региони во државата, туку преглед на пријавите и повратните информации добиени во текот на пилотирањето.

Отпадот и дивите депонии се меѓу најчесто пријавуваните проблеми

Податоците покажуваат дека управувањето со отпадот е најчесто застапената тема во анализираните пријави од Скопскиот регион. Од вкупно 39 анализирани пријави од регионот, 31 се однесуваат на проблеми со диви депонии, собирање комунален отпад, поставеност на контејнерите и несоодветно управување и селекција на отпадот.

Меѓу другите пријавени проблеми се и напуштени возила на јавни површини, неодржување на јавните површини и недоволна грижа за јавните зелени површини.

Од Југоисточниот регион биле добиени четири одговори, сите од Општина Струмица, главно поврзани со одржувањето на јавните површини и зеленилото. Во еден случај бил пријавен и проблем со загадувањето на воздухот. Во останатите анализирани региони се појавуваат пријави за диви депонии и несоодветно управување со отпад, додека од Полошкиот регион не бил добиен ниту еден одговор на дополнителниот прашалник.

Иако граѓаните успешно препознаваат видливи еколошки проблеми, помалку внимание добиваат посложените и помалку видливи прашања. Во анализираните 53 пријави не биле наведени проблеми со загадувањето на водата и почвата, додека загадувањето на воздухот било споменато само еднаш.

Овие наоди укажуваат на потребата од дополнителни информативни и едукативни активности за различните форми на загадување, нивните причинители и нивната меѓусебна поврзаност.

Самото пријавување не е доволно: потребна е повратна информација

Еден од најзначајните наоди од анализата се однесува на постапувањето по поднесените пријави.

Од 53-те граѓани што одговориле на дополнителниот прашалник, петмина навеле дека пријавениот проблем бил решен. Тоа претставува 9,4% од анализираните одговори. Сепак, ниту еден од испитаниците не навел дека бил директно контактиран од општината по поднесувањето на пријавата.

Според одговорите на граѓаните, меѓу решените случаи биле отстранување паднати дрвја по невреме, расчистување диви депонии и шут на несоодветни места во Општина Карпош, решавање проблем со дива депонија во Општина Ѓорче Петров и отстранување несоодветно одложен кабаст отпад во Општина Куманово.

Важно е да се напомене дека овие резултати се засноваат на самоизвестување од граѓаните и не биле независно потврдени преку теренска проверка или службена документација.

Наодите ја нагласуваат потребата од воспоставување јасен процес што ќе го следи секој чекор по пријавувањето: потврда дека пријавата е примена, информација до која институција е проследена, следење на преземените активности и известување за конечниот исход.

Комуникацијата со општините останува предизвик

Во рамки на активностите, проектниот тим се обиде да воспостави контакт со сите 80 општини во државата преку електронска пошта и телефон, со цел да ја претстави алатката и да ги испита можностите за соработка.

Според извештајот, комуникација била воспоставена со приближно половина од општините. Во текот на процесот било утврдено дека 13 општини немаат функционален јавно достапен телефонски број, додека дополнителни 26 општини со достапни телефонски броеви не одговориле на повиците на проектниот тим.

Со претставници на Општина Кисела Вода и Општина Аеродром биле реализирани и непосредни средби за дискусија на потенцијалите за соработка.

Овие искуства ја истакнуваат важноста на достапните контакт-информации, навремената комуникација и воспоставувањето функционални механизми преку кои граѓанските пријави ќе стигнуваат до надлежните институции.

Како може да се унапреди процесот?

Врз основа на резултатите од пилотирањето, извештајот ги издвојува следните препораки за поефикасно справување со локалните еколошки проблеми:

• Воспоставување јасен и транспарентен систем за прием, проследување, следење и решавање на пријавите.
• Редовно ажурирање на контакт-информациите на општините и подобрување на комуникацијата со граѓаните.
• Воведување единствена евиденција за секоја пријава, вклучувајќи го датумот на поднесување, надлежната општина, преземените мерки и конечниот статус.
• Обезбедување автоматска потврда за прием на пријавите и информации за нивното проследување, кога тоа е технички и правно возможно.
• Редовна анализа на собраните податоци за идентификување на повторувачки проблеми, најпогодени населени места и прашања што остануваат нерешени.
• Поголема соработка меѓу општините, граѓанските организации и медиумите за информирање и едукација за еколошките прашања.
• Активно вклучување на младите преку училиштата, младинските центри, младинските совети и граѓанските организации.
• Континуирана промоција на алатката и периодична проценка на нејзината ефикасност.

Дигитална алатка за поголемо граѓанско учество

Пилотирањето покажа дека постои практична потреба од достапен дигитален механизам преку кој граѓаните можат да укажуваат на локалните еколошки проблеми. Сепак, бројот на поднесени пријави е само еден дел од сликата. Вистинската ефикасност зависи и од тоа дали надлежните институции постапуваат по пријавите, дали граѓаните добиваат повратни информации и дали собраните податоци се користат за долгорочно планирање и застапување.

За алатката „Пријави проблем“ да продолжи да функционира и по завршувањето на проектот, потребни се континуирана техничка достапност, ажурирани контакти со општините, систематско следење на пријавите и редовна промоција.

Граѓаните, особено младите, треба да бидат препознаени како активни учесници во идентификувањето на еколошките предизвици и предлагањето решенија. Со подобра соработка меѓу локалните власти, граѓанскиот сектор, медиумите и заедницата, дигиталните механизми можат да придонесат кон потранспарентно управување и поактивно учество во заштитата на животната средина.

Алатката „Пријави проблем“ е достапна на www.zzz.org.mk.

За проектот „Заеднички за зелено застапување – ЗЗЗ“

Проектот „Заеднички за зелено застапување – ЗЗЗ“ се реализираше во периодот од 1 декември 2023 до 30 септември 2026 година. Носител на проектот е Центарот за младински активизам ЦМА КРИК од Скопје, во партнерство со Центарот за социјални иницијативи НАДЕЖ и Здружението на социјални работници на Македонија (ЗСРМ), со поддршка од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.

Проектот има за цел да ја интегрира зелената перспектива во социјалната и младинската работа, да ја унапреди благосостојбата на луѓето, да ја зајакне отпорноста на заедниците кон климатските промени и да го промовира правото на здрава животна средина за сите.

Содржината на овој текст е единствена одговорност на Центарот за младински активизам ЦМА КРИК и не ги одразува нужно гледиштата на Владата на Швајцарија, Цивика мобилитас или на партнерските организации.